- Lees
- HR-Professionals
- Verwijzer
6m05/08/2026
Narcisme op de werkvloer: zo herken je het en ga je ermee om
Een dominante manager, een collega die graag in de belangstelling staat of iemand die slecht tegen feedback kan, kan al gauw als ‘narcist’ bekend staan. Psychologisch gezien ligt het genuanceerder. In dit artikel lees je wat narcisme precies inhoudt, hoe je het kunt herkennen en welke invloed narcistisch gedrag kan hebben op collega’s en teams.
Wat is een narcist?
In het dagelijks taalgebruik bedoelen we met een narcist meestal iemand die erg met zichzelf bezig is, veel waardering verlangt of weinig rekening houdt met anderen. Vanuit psychologisch oogpunt ligt het genuanceerder.
Trots zijn op prestaties, waardering willen krijgen en vertrouwen hebben in de eigen kwaliteiten zijn op zichzelf niet problematisch. Onderzoek naar leiderschap laat zelfs zien dat bepaalde narcistische eigenschappen, zoals zelfvertrouwen en zichtbaarheid, eraan kunnen bijdragen dat iemand eerder als leider naar voren treedt. Dat betekent echter niet automatisch dat die persoon ook een effectievere leider is.
De officiële diagnose voor narcisme wordt omschreven als een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS). De DSM-5-TR, het diagnostisch en statistisch handboek van psychiatrische aandoeningen van American Psychiatric Association, beschrijft hiervoor negen criteria. Voor een diagnose moet iemand binnen een breder diagnostisch onderzoek aan minimaal vijf daarvan voldoen. De diagnose kan alleen worden beoordeeld door een gekwalificeerde professional, niet door een werkgever of bedrijfsarts.
Ontdekken wat verzuim bij jouw organisatie kost?
In een korte kennismaking helpen we je scherper krijgen:
- waar verzuim zich nu opstapelt (en waardoor)
- welke signalen jullie eerder willen oppakken
- hoe je medewerkers sneller naar de juiste ondersteuning krijgt
- en wat preventie kan opleveren in jullie situatie
Kenmerken narcisme: welke signalen kunnen opvallen?
Wanneer mensen zoeken naar de kenmerken van een narcist, komen vaak dezelfde eigenschappen terug. Bij een narcistische persoonlijkheidsstoornis gaat het onder andere om een combinatie van patronen zoals:
- Een sterk of overdreven gevoel van eigen belangrijkheid;
- Eigen prestaties en kwaliteiten groter voorstellen dan ze zijn;
- Veel bezig zijn met uitzonderlijk succes, macht, status of erkenning;
- Zichzelf als bijzonder of superieur beschouwen;
- Een sterke behoefte hebben aan bewondering;
- Verwachten recht te hebben op een voorkeursbehandeling;
- Anderen gebruiken om eigen doelen te bereiken;
- Moeite hebben om rekening te houden met behoeften en gevoelens van anderen;
- Afgunst ervaren of denken dat anderen jaloers zijn;
- Arrogant of neerbuigend gedrag laten zien.
Op de werkvloer kunnen zulke eigenschappen bijvoorbeeld zichtbaar worden wanneer iemand consequent successen naar zichzelf toetrekt, weinig verantwoordelijkheid neemt voor fouten, feedback persoonlijk opvat of structureel weinig ruimte laat voor bijdragen van collega’s.
Maar ook hier geldt: één gedraging of eigenschap maakt iemand nog geen narcist. Kijk vooral naar terugkerende patronen, de context waarin ze voorkomen en de gevolgen voor het functioneren van anderen.
Wat is een verborgen narcist?
Niet iedereen met sterke narcistische eigenschappen komt dominant of uitgesproken zelfverzekerd over. De term ‘verborgen narcist’ wordt gebruikt voor een minder opvallende verschijningsvorm. Het is geen afzonderlijke officiële DSM-diagnose; in wetenschappelijk onderzoek wordt vaker gesproken over kwetsbaar narcisme.
Bij grandioos narcisme staan eigenschappen als dominantie, superioriteitsgevoel en het zoeken naar bewondering meer op de voorgrond. Kwetsbaar narcisme wordt juist vaker geassocieerd met gevoeligheid voor afwijzing, defensiviteit, onzekerheid en terugtrekgedrag. Daarom kan een verborgen narcist op het werk minder snel opvallen.
Voor leidinggevenden blijft het belangrijk om niet te bepalen welk ‘type’ iemand is, maar te kijken naar observeerbaar gedrag: hoe wordt gereageerd op feedback, is er ruimte voor andere perspectieven en worden collega’s respectvol behandeld?
Grandioos, kwetsbaar, verborgen: narcistisch gedrag kent verschillende vormen.
Hoe ga je om met een narcist op de werkvloer?
Disclaimer: Een gedraging of eigenschap maakt iemand nog geen narcist. De officiële diagnose kan alleen een gekwalificeerde specialist toekennen.
Het is meer vaak meer dan een botsing tussen twee persoonlijkheden: werken met een narcist of met iemand die structureel sterke narcistische trekken laat zien. Problemen ontstaan vooral wanneer bepaald gedrag invloed krijgt op de manier waarop een team communiceert en beslissingen neemt. Collega’s kunnen voorzichtiger worden met feedback, conflicten gaan vermijden of minder snel een afwijkende mening uitspreken.
Dat effect kan sterker zijn wanneer het gedrag afkomstig is van een leidinggevende. Onderzoek laat zien dat narcistische eigenschappen samenhangen met het gemakkelijker naar voren komen als leider, maar niet simpelweg met betere leiderschapsprestaties. Vooral de meer antagonistische dimensie van narcisme, ook wel narcissistic rivalry genoemd, is in onderzoek in verband gebracht met vijandiger of abusief leiderschapsgedrag.
Tips
- Blijf bij de feiten en juist weg van verwijten. Vermijd uitspraken als ‘jij bent narcistisch’. Beschrijf liever wat er feitelijk gebeurt en welk effect dat heeft op collega’s of het werk;
- Maak verantwoordelijkheden en afspraken duidelijk. Dat verkleint ruimte voor interpretatie en onduidelijkheid.
- Stel grenzen aan gedrag, niet aan persoonlijkheid. Een werkgever hoeft iemands karakter niet te veranderen, maar kan wel duidelijk maken welk gedrag wel en niet past binnen professionele samenwerking;
- Betrek HR, een leidinggevende of vertrouwenspersoon wanneer patronen blijven terugkeren. Zeker als meerdere medewerkers vergelijkbare problemen ervaren, moet er actie ondernomen worden.
Dit kun jij als werkgever doen bij narcisme op de werkvloer
Voorkom dat collega’s zelf ‘labels’ gaan plakken. Ook iemand zonder persoonlijkheidsstoornis kan destructief gedrag vertonen, terwijl een diagnose niet automatisch betekent dat iemand niet professioneel kan functioneren. Stel daarom de meest relevante vragen: Welk gedrag zien we? Wat doet dat met medewerkers en samenwerking? En welke interventie is nodig om gezond functioneren te herstellen?
Voor organisaties ligt de belangrijkste opdracht niet in het herkennen van ‘de narcist’, maar in het creëren van omstandigheden waarin schadelijk gedrag tijdig zichtbaar en bespreekbaar wordt.
Professionele hulp bij een narcistisch gedrag
Voortdurend botsen met een collega of op eieren lopen op de werkvloer: het kan stress, twijfels, onzekerheid, angst of een onprettige werksfeer veroorzaken met een blijvend effect op medewerkers. Professionele ondersteuning kan dan helpen om grip te krijgen op de eigen situatie en op de manier waarop iemand met terugkerende gedragspatronen omgaat.
Onze specialisten stellen geen diagnose van narcisme, en beoordelen dus niet een collega of leidinggevende een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft. Wel bieden onze psychologen begeleiding gericht op de medewerker zelf, of iemand die mentale klachten ervaart door het werken met een narcistische collega. Een specialist kan helpen om gedragspatronen in de interactie te herkennen, te onderzoeken welke reacties deze oproepen en patronen te doorbreken.
Wij zijn er voor de medewerker die door een lastige werkrelatie gevolgen begint te krijgen voor het welzijn of functioneren. De focus ligt daarbij niet op het labelen of veranderen van de ander, maar op het versterken van de medewerker en het verminderen van klachten zoals stress en onzekerheid.
Met een landelijk netwerk van specialisten, zijn wij altijd in de buurt. Specifieke vragen over onze specialisaties of behandelmethoden? Neem contact met ons op, of meld direct een medewerker aan.
